Salafisme in het westen is een manier om aan de realiteit te ontsnappen


Jongeren met een niet-westerse achtergrond die in het westen opgroeien zijn vaak op zoek naar een identiteit en een doel in hun leven. Religieus orthodoxie wordt door velen gezien als een oplossing, maar lang niet alle jongeren kunnen daarmee omgaan.

Allochtone jongeren hebben het vaak moeilijk vanwege xenofobie en discriminatie. Anders zijn dan de blanke meerderheid zorgt daarom voor veel spanningen. Als je op het persoonlijk vlak ook nog eens moeilijkheden hebt, dan is vervreemding van de samenleving vanzelfsprekend. Veel moslimjongeren kunnen zich daarom niet plaatsen in de samenleving waarin zij leven.

Dit fenomeen komt niet alleen onder de moslims voor. Ook niet-moslims hebben hier last van. Daarom zijn er allerlei subculturen zoals emo’s, gothics, punkers en hiphoppers.  De subculturen zijn vaak heel anders dan de mainstream en dat spreekt jongeren aan omdat zij een gedaante kunnen aannemen en zo een identiteit ontwikkelen waarin zij zich prettig voelen. Het geloof vormt ook een subcultuur en er zijn allerlei varianten daarvan in omloop waaruit de jongeren kunnen kiezen.

Lees ook: Een verbod op salafisme is een verbod op Islam

Als moslim groeien veel jongeren op in huishoudens waar mensen zich identificeren met de gehele islamitische wereld. Daardoor zijn gespreksonderwerpen thuis vaak voor een groot deel gevormd door wat er in de islamitische landen gebeurt. De politieke en sociale ontwikkelingen daar reflecteren op de moslims in het westen. Dat betekent ook dat religieuze trends uit het Midden-Oosten ook hier op den duur populair worden.

Het salafisme is niet door een complot of een sinister plan naar Europa gekomen. Er zijn ook andere religieuze trends uit Zuid-Azië en Midden-Oosten in omloop in het westen. Er zijn veel orthodoxe stromingen waar het leven volgens de voorschriften van de islam sterk wordt benadrukt. De Ash’ari’s, Tablighi’s, Barelvi’s en de aanhangers van Hizb ut Tahrir hebben veel overeenkomsten. Elke stroming is een alomvattende levenswijze en een denkwijze waarmee de moslims duiding kunnen geven aan wat er om hen heen gebeurt. Deze stromingen hebben wereldwijd veel volgers onder de soennieten. Daarom zijn er in Europa ook steeds meer moslims aanhanger van een van deze stromingen.

Lees ook: Moslims moeten meer aan belangenbehartiging doen

De meest potente stroming is het salafisme omdat het vrij eenvoudig is om te begrijpen en te volgen. In tegenstelling tot de andere stromingen is het ook heel erg universeel en niet gebonden aan een bepaalde etniciteit, nationaliteit of sociale klasse. Veel Tablighis en Barelvis zijn namelijk afkomstig uit Zuid-Azië en de aanhangers van Hizb ut Tahrir zijn vrijwel allen hoger opgeleid of HBO/WO studenten. Als salafist kun je een stel basisprincipes volgen en implementeren in je dagelijkse leven waardoor je snel onderdeel wordt van een groeiende subcultuur.

De toenemende populariteit van salafisme is het beste te vergelijken met de opkomst van hiphop in de jaren 80 en 90. Rap ging vaak over het leven van gemarginaliseerde zwarten in Amerika. Het was het geluid van verzet en kritiek op de elites. Hiphoppers hadden een eigen kledingwijze, gebaren en omgangsvormen waardoor zij zich konden afzetten tegen de maatschappij.

Lees ook: Voorstel voor een verbod op salafisme komt uit Marokko

Het salafisme gaat ook vaak over wat er allemaal verkeerd gaat in de samenleving. Salafisten zijn heel kritisch over alles en iedereen. Ze onderscheiden zich door hun kledingwijze, omgangsnormen en hun uitzicht op de samenleving. Daardoor vallen ze snel op en mensen met westerse normen en waarden voelen zich snel ongemakkelijk in hun aanwezigheid. Salafisten worden daarom vaak gevreesd en wantrouwt door niet-moslims. De wijze waarop de politici, de media en de leraren op school met salafisten omgaan zorgt alleen maar voor meer vervreemding en bevestiging van de opvattingen die de salafisten hebben.

In Midden-Oosten en Zuid-Azië is salafisme door Saoedi-Arabië gebruikt om politieke invloed uit te oefenen. Het olierijk land heeft als bondgenoot van Verenigde Staten de gewapende strijd in Afghanistan, Tsjetsjenië en de Balkan gefinancierd. Tegelijkertijd werd salafisme verspreidt omdat het koningshuis de religieuze leiders wilde behagen. Zo werd het koningshuis beschermd tegen opstand en verzet door religieuze dissidenten. Het koningshuis moest gezien worden als de belangenbehartiger van de Islam om zo legitimiteit te waarborgen in het conservatief islamitisch land.

Het Saoedisch buitenlandbeleid heeft uiteindelijk geleid tot veel spanningen en conflicten waardoor het salafisme een heel negatief reputatie heeft gekregen. De negatieve reputatie wordt door moslimhaters in het westen gebruikt om de vrijheden van moslims als minderheden te beperken. De gevolgen hebben effect op alle conservatieve en orthodoxe moslims, niet alleen de salafisten.

Lees ook: De autochtone allochtoon

De negatieve imago maakt salafisme ook heel erg aantrekkelijk voor jongeren die zich gemarginaliseerd voelen in een westerse samenleving. Door het salafisme aan te hangen kunnen zij duiding geven op wat er om hen heen gebeurt. Het is een “It’s me against the world” gevoel waar de rapper Tupac Shakur over had.

De toenemende repressie van moslims als minderheden drijft meer jongeren naar de extreme substromingen van het salafisme. De opkomst van de terreurgroep Islamitische Staat en de bijkomende media-aandacht en sensatie trekt kwetsbare types aan omdat zij de complexiteit van het leven niet aan kunnen en een zwart-witte onderscheid tussen hun en de rest van de wereld als een gemakkelijke uitweg zien.

Ook niet-extreme salafisten zien een bevestiging van hun opvattingen in de wijze hoe met moslims wordt omgegaan. Als je al geen werk kon krijgen vanwege je exotisch klinkende naam, dan raak je niet versteld als je ook nog eens geweigerd wordt omdat je een baard hebt. Als je op school allerlei vervelende dingen moest aanhoren toen je niet praktiserend moslim was, dan verandert er weinig voor je als je wel de islam gaat praktiseren. Het enig verschil is dat je nu xenofobie en discriminatie voor jezelf anders definieert. Namelijk als vijandigheid tegenover jou vanwege je geloof.

Lees ook: Wat de moslims kunnen leren van de Amerikaanse burgerrechtenactivist Rosa Parks

Het gevaar is dat de jongeren op deze wijze ontmoedigd worden om ondanks alle tegenslagen en belemmeringen toch iets te maken van hun leven. Ze doen minder moeite op school omdat ze vinden dat zij toch geen werk krijgen als ze afgestudeerd zijn. Ze zoeken minder moeite om werk te vinden omdat zij na paar keer te zijn afgewezen niet meer gemotiveerd zijn. Ze zien alles als een samenzwering tegen hun waardoor zij niet meer rationeel na kunnen denken en steeds verder geïsoleerd raken. Veel jongeren leven zo in een parallelle wereld waarin zij alles anders bekijken en enkel in termen van dogma’s en credo’s denken van het geloof in de abstracte zin.

De vervreemding en het sociaal isolement wordt door de samenleving verder versterkt door religieus orthodoxie te bestraffen en te veroordelen. Dit gebeurt door het invoeren van een verbod op gezichtssluiers, het afkeuren van mensen omdat zij mannen/vrouwen geen hand willen geven en onder werktijd willen bidden. Dit zijn kenmerken van de Islam waar ook niet-salafisten in geloven en praktiseren. Door actief beleid voeren tegen deze praktijken wordt het algemeen gevoel van vervreemding versterkt.

Het is gemakkelijk en voor de hand liggend om te stellen dat het salafisme de oorzaak is van veel problemen. Mensen met een gebrek aan inzicht en inlevingsvermogen proberen vaak simplistische verklaringen te geven voor maatschappelijke problemen langs ideologische lijnen. Voor moslimhaters is de islam  de oorzaak van al het kwaad. Voor niet-salafistische moslims is salafisme het probleem. Voor atheïsten is geloof an sich onwenselijk. Wat werkelijk mensen beweegt en waarom mensen zich op een bepaald manier gedragen is vaak veel ingewikkelder dan wordt aangenomen.

Lees ook: Probeer elkaar te begrijpen, niet te overtuigen

Het gedrag van adolescenten is vaak niet makkelijk te verklaren door een overtuiging of een ideologie of een ronselaar als boosdoener aan te wijzen. De onderliggende problemen en prikkelingen die het gedrag van mensen sturen worden vaak niet eens erkend. Niet door de critici van het salafisme maar ook niet door salafisten zelf. De jongeren die salafisme aanhangen geven niet graag toe dat zij ontmoedigd en uitgekeken zijn op de samenleving. Ze geven eerder aan dat zij de samenleving afwijzen omdat het immoreel en onislamitisch is. Daardoor kunnen zij makkelijker praten over wat er allemaal niet klopt en verkeerd is dan actief op zoek gaan naar pragmatische oplossingen. Ze verbeelden zich als de metgezellen van de profeet Mohammed (vrede zij met hem) en proberen alles wat zij meemaken te verklaren aan de hand van de gebeurtenissen 1400 jaar geleden.

De predikers, imams en onderwijzers houden de verbeeldingen van hun volgers in stand door te hameren op illustere verleden van de islam. Vrijwel alle preken gaan over hoe geweldig moslims vroeger waren en hoe slecht zij nu zijn. Praktische stappen om de huidige problemen op te lossen worden niet aangeboden. Daardoor zijn niet-extremistische salafisten vaak heel erg passief en teruggetrokken.

De toenemende moslimhaat en het anti-islambeleid van de Nederlandse overheid wordt wel gezien als een bedreiging voor alle moslims, maar de groep die het meeste aandacht krijgt op dit moment doet vrijwel niets daartegen. Mocht er een massale vervolging van moslims zich voordoen zoals de Jodenvervolging in het verleden, dan zullen de salafisten slaapwandelend de gaskamers binnenlopen.